Op 18 februari 1905 werd de Rijkshogereburgerschool te ’s-Hertogenbosch gesticht en functioneerde tot 1978 als onderwijsopleiding. Op 6 september 1978 werd de school onder druk van (de toen al) hoge woningnood samen met vele andere panden in de binnenstad gekraakt. De voormalige Rijks-HBS was vooral erg in trek bij studenten van de toenmalige, nabijgelegen Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving.
Het hele terrein – hoofdgebouw aan de Hekellaan, bijgebouwen aan het Nachtegaalslaantje – kenmerkt zich sinds die tijd door een grote dynamiek van kruisbestuiving en doorstroom. Behalve voor beeldende kunstenaars was en is de voormalige Rijks-HBS ook een broedplaats voor vele andere artistieke disciplines.
Het hele terrein is inmiddels Rijksmonument, maar hier ging een jarenlange strijd aan vooraf:
Steeds hebben de bewoners op tal van manieren – tot aan de Raad van State toe – geprobeerd om het pand een monumentenstatus te bezorgen. Kosten noch moeite werden gespaard om eerst de Gemeente, toen de Provincie en tenslotte het Rijk te overtuigen van het bouwhistorische belang van het pand. Nadat in 1993 duidelijk was geworden dat de op het terrein geplande bouw van een concertzaal op geen democratisch draagvlak kon rekenen, werd het voor steeds meer inwoners van ’s-Hertogenbosch duidelijk dat het pand bescherming behoefde.
In 1998 werd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen besloten om een nieuwe monumentenronde uit te voeren voor objecten uit de periode 1850-1940, speciaal het industriële en utilitaire erfgoed.
Dit kwam kunstenaar Anna Lange uit de voormalige Rijks-HBS, die destijds als poëtisch adviseur op het Ministerie werkzaam was, ter ore. Zij bracht de toenmalige Staatssecretaris van Cultuur, Aad Nuis, het pand van de Rijks-HBS in ’s-Hertogenbosch onder de aandacht. Toen bleek dat het ging om één van de weinige bouwwerken in Nederland – nog geheel intact – van rijksbouwkundige J.A. Vrijman werd meteen duidelijk dat het pand in het Register van Beschermde Rijksmonumenten zou komen. Op 17 mei 2001 werd dit formeel vastgelegd.
Twee jaar later koopt de gemeente ’s-Hertogenbosch het voormalige Rijks-HBS complex van Rijks-Domeinen.
https://www.bossche-encyclopedie.nl/panden/hekellaan%204.htm
In december 2005 besluit de Gemeenteraad na lange discussie dat de voormalige Rijks-HBS officieel als broedplaats in het bestemmingsplan wordt opgenomen.
Intussen hebben de bewoners van de Rijks-HBS niet stil gezeten, maar met extra energie en veel eigen investeringen de laatste zeventien jaar groot onderhoud en herstelwerkzaamheden verricht: verbetering riolering, reparatie platte daken, vernieuwing leien daken, nieuwe regenpijpen, buitenschilderwerk in fasen en binnen- schilderwerk in fasen. En in het kader van verduurzaming grote delen van het dak van het hoofdgebouw geïsoleerd. Ook andere aanpassingen worden in fasen uitgevoerd. Het na de sloop van noodlokalen vrijgekomen grondstuk wordt ingericht als biologische groentetuin met extra boomaanplant.
